Het begrip Mindfulness komt oorspronkelijk uit de Boeddhistische traditie en is de Engelse vertaling van het Pali-woord sati, dat betekent ‘bewustzijn’, ‘wakker aanwezig zijn’, ‘herinneren (om bewust te zijn)’. Een betere vertaling zou zijn Mind-heartfulness, omdat het begrip niet alleen de geest betreft maar ook het hart.

Dit verwijst naar de kwaliteit van dit bewustzijn; het is niet gewoon oplettendheid, zoals een jager oplettend is om zijn prooi te schieten, maar het gaat om een oplettendheid die bedoeld is om nodeloos lijden op te heffen door inzicht te verkrijgen in de werking van de geest en in de wetten van de materiële werkelijkheid.

De volgende werkdefinitie heeft Kabat-Zinn geformuleerd: ‘Doelbewust gewaar zijn van de ervaring van moment tot moment met een open en niet-oordelende houding’.1) In deze definitie zitten drie belangrijke componenten. Ten eerste het woord ‘doelbewust’. Dit verwijst naar de intentie, een bewust voornemen. Weten waarom je mindfulness zou willen beoefenen. De tweede component verwijst naar het gewaar zijn of bewustzijn van onze uiterlijke en innerlijke ervaringen, een capaciteit die we allemaal hebben maar niet altijd voldoende ontwikkeld en beschikbaar is. De derde component verwijst naar onze innerlijke houding waarmee we onze ervaringen opmerken. Deze houding heeft de kwaliteit van openheid, mildheid, acceptatie en nieuwsgierigheid. Hoewel we nooit helemaal vrij zullen zijn van onze conditioneringen en oordelen waarmee we de werkelijkheid en onze ervaringen kleuren, gaat het erom deze zoveel mogelijk te (her)kennen, waardoor we de werkelijkheid zo helder mogelijk kunnen waarnemen.

Dit zuivere, open bewustzijn is van belang omdat ons ‘lijden’ direct samenhangt met de afwezigheid hiervan. Vanuit het perspectief van mindfulness ontstaat het lijden. Vanuit de reactie op en de oordelen over wat zich aandient in ons leven. Het verzet tegen onaangename en pijnlijke ervaringen maakt de pijn erger. ‘Pain is inevitable, but suffering is optional’, zegt de Dalai Lama. ‘Het leven is een stroom van natuurlijke veranderingen. Bevecht ze niet, dat veroorzaakt slechts pijn. Laat de werkelijkheid de werkelijkheid zijn’, zegt Lao Tse. Beiden verwijzen naar het feit dat we hierin dus een keuze hebben. En dat is makkelijk gezegd, maar moeilijk gedaan, want we zijn immers diep geconditioneerd om ons te verzetten tegen pijn en ongemak, en in veel gevallen is dit ook een adequate overlevingsrespons.

Maar we lijden ook vaak meer dan nodig is, bijvoorbeeld als we ziek zijn en ons vastzetten met catastrofale fantasieën in plaats van te zijn met wat er nu is, inclusief de onzekerheid over de toekomst. Talrijk zijn inmiddels de voorbeelden van de kracht van de geest op onze gezondheid.2) Het inzicht dat de geest zo’n grote invloed heeft op zowel ziekteprocessen als ook de subjectieve ervaring van ziekte bracht Jon Kabat-Zinn ertoe de mindfulness in te zetten bij ernstig zieke patiënten om hun lijden te verlichten.1) Mindfulness is een capaciteit die we allemaal in ons hebben, maar die niet altijd ontwikkeld is. We kunnen deze capaciteit cultiveren door oefening. Net zoals we leren zwemmen door oefening of leren musiceren, zo kunnen we leren bewust te worden van reacties en ervaringen in onze geest door oefening. Kabat-Zinn, een wetenschapper die zelf de heilzame werking van meditatie en yoga had ondervonden, ontwikkelde een 8-weeks programma voor patiënten in een ziekenhuis om zich de basisvaardigheden van mindfulness eigen te maken. Hij werkte zowel met patiënten die stress ervoeren omdat ze een ernstige, meestal chronische ziekte hadden alsook met patiënten die stress ervoeren en daardoor ziektes ontwikkelden. Hij gaf de trainingen in een ziekenhuis en kreeg de verwijzingen van de artsen die met lege handen zaten en hun veelal ‘uitbehandelde patiënten’ naar KabatZinn stuurden. In die tijd begon Mind-Body-medicine net wat voet aan de grond te krijgen.3,4) Zijn eerste training vond plaats in 1979 en als wetenschapper deed hij vanaf het begin onderzoek naar de effecten van deze training op de patiënten. Dankzij dit onderzoek begon deze training een serieuze plek in te nemen in de Verenigde Staten in de gezondheidszor 

https://vanverdeeldheidnaareenheid.nl/images/Hellemans_TIG_2013.pdf